Vochthuishouding

Als sporter is het belangrijk om je vochthuishouding en temperatuur op peil te houden. De meeste sporters zweten tijdens en na de inspanning. Maar hoe werkt dat nu eigenlijk? Hoe kun je zorgen dat je genoeg vocht binnenkrijgt, binnenhoudt en geen last krijgt van bijvoorbeeld hyponatriëmie?

Ons lichaam is een ingenieus systeem van organen en processen, waarbij de nieren een rol spelen bij het handhaven van de interne balans. Één mechanisme dat hierbij betrokken is, staat bekend als het Renine-Angiotensine-Aldosteronsysteem (RAAS).

De Werking van de Nieren

De nieren filteren van bloed, verwijderen afvalstoffen en reguleren de vochthuishouding en de elektrolytenbalans. Dit proces begint in kleine eenheden in de nieren, de nefronen genaamd. Hier wordt bloed gefilterd, waarbij afvalstoffen en overtollig water in de vorm van urine worden verwijderd, terwijl belangrijke stoffen zoals glucose en eiwitten worden teruggeabsorbeerd in de bloedbaan.

Het Renine-Angiotensine-Aldosteronsysteem (RAAS)

Het RAAS is een complex hormonaal systeem dat helpt bij het handhaven van de bloeddruk en de vochthuishouding. Zo werkt dit systeem:

1. Renineproductie: Wanneer de bloeddruk daalt of wanneer de natriumconcentratie in de nieren afneemt, scheiden speciale cellen in de nieren een enzym genaamd renine af in de bloedbaan.
2. Angiotensinevorming: Renine zet een eiwit in het bloed om in angiotensine I.
3. Omzetting naar Angiotensine II: Angiotensine I wordt vervolgens omgezet in angiotensine II door een ander enzym, het angiotensine-converterend enzym (ACE), dat vooral aanwezig is in de longen.
4. Biologische Effecten: Angiotensine II veroorzaakt vernauwing van de bloedvaten, wat leidt tot een verhoogde bloeddruk. Het stimuleert ook de afgifte van aldosteron uit de bijnieren.
5. Aldosteronactie: Aldosteron is een hormoon dat de nieren aanzet tot het vasthouden van natrium en water, waardoor de bloeddruk stijgt.

Het Effect van Zweten en RAAS

Wat gebeurt er als je zweet? Zweten reguleert je lichaamstemperatuur. Het begint met warmtesensoren in de hypothalamus van de hersenen die temperatuurveranderingen detecteren, zoals bij lichamelijke activiteit of een warme omgeving.

Als de hypothalamus een verhoogde lichaamstemperatuur signaleert, stuurt het zenuwsignalen naar de zweetklieren via het autonome zenuwstelsel. Deze klieren, die over het hele lichaam verspreid zijn, zijn verantwoordelijk voor de productie van zweet. Als dit systeem niet goed werkt, kun je een oververhitting krijgen.

Zweet wordt geproduceerd uit speciale klieren, voornamelijk eccriene zweetklieren, die zich diep in de huid bevinden. Deze klieren zijn verbonden met zenuwuiteinden die signalen van de hypothalamus ontvangen. Wanneer de zenuwen geactiveerd worden door de hypothalamus, veroorzaken ze de afgifte van acetylcholine, een neurotransmitter, die de zweetklieren stimuleert om zweet te produceren.

De productie van zweet is een mechanisme om warmte af te voeren. Wanneer zweet op de huid verdampt, wordt er warmte aan het lichaam onttrokken, waardoor de lichaamstemperatuur daalt. Daarnaast bevat zweet water, elektrolyten (zoals natrium en chloride) en andere stoffen die het lichaam helpen af te koelen en de vochtbalans te handhaven.

Het zweetproces wordt gereguleerd door verschillende factoren, waaronder lichaamstemperatuur, hormonen en emotionele reacties. Naast het reguleren van de lichaamstemperatuur, speelt zweten ook een rol bij de uitscheiding van afvalstoffen zoals ureum en lactaat.

1. Verlies van Water en Natrium: Wanneer we zweten, verliezen we vocht (water) en elektrolyten, waaronder natrium. Dit leidt tot een afname van het bloedvolume en een stijging van de natriumconcentratie in het bloed.
2. Renine-afgifte: De afname van het bloedvolume en de veranderingen in de natriumconcentratie worden opgemerkt door de nieren. Als reactie hierop kan de nier speciale cellen stimuleren om meer renine af te geven in de bloedbaan.
3. Stimulatie van RAAS: Een toename van renine in het bloed activeert het RAAS, wat leidt tot de vorming van angiotensine II en uiteindelijk tot de afgifte van aldosteron. Aldosteron zorgt ervoor dat de nieren meer natrium vasthouden om de balans te herstellen.

Zweten zorgt voor veranderingen in het bloedvolume en de elektrolytenbalans, wat uiteindelijk leidt tot de activatie van het RAAS.

Nu je dit weet, kun je aan de slag met het aanpassen van je kleding en je vochthuishouding. Moderne sportkleding gebruikt vochtafvoerende stoffen zoals polyester om zweet snel van de huid te absorberen en te laten verdampen. Dit houdt het lichaam droog en voorkomt oververhitting. Voor koude omstandigheden gebruikt thermische sportkleding isolerende materialen zoals fleece om warmte vast te houden tegen het lichaam, waardoor je comfortabel en warm blijft tijdens trainingen en wedstrijden.

Blijf Lopen met een Lach!