Wat is de stretch‑shortening cycle (SSC)?
Een SSC is een veelvoorkomend mechanisme in onze spier‑pezenketen: eerst wordt een spier actief verlengd (eccentrisch), daarna verkort (concentrisch). Bekende bewegingen zoals springen, lopen of sprinten maken volop gebruik van deze cyclus.
Tijdens deze overgang zie je dat kracht-, arbeid- en piekvermogen tijdens de verkortingsfase vaak véél hoger zijn dan bij een gewone verkorting. Er komt dus ergens energie vrij, maar hoe kan dat?
Drie belangrijke mechanismen
1. Voorbelasting (preload) & elastische recoil
Door de actieve rekfase wordt energie opgeslagen in de pees (serie-elastisch element). Dit levert ongeveer 65 % van het SSC-voordeel, aldus onderzoek van Goecking et al. (2024) in Journal of Applied Physiology . Makkelijker gezegd: Wanneer je een spier eerst snel oprekt (zoals bij het inzakken voor een sprong), slaan je pezen tijdelijk energie op – net als een gespannen elastiek. Die energie komt vrij zodra je weer afzet. Dit ‘veereffect’ levert het grootste deel van de extra kracht tijdens SSC.
2. History‑dependent mechanica (zoals “residual force enhancement”)
Het andere deel (~35 %) is niet alleen fysiek, maar komt doordat actieve rek-krachten enkele tijd aanhoudt binnen de spier, zelfs tijdens de verkorting. Zoals de actieve mechanische rek zorgt voor blijvende verhoging van de krachtproductie. Je spieren “onthouden” dat ze zijn opgerekt. Wanneer je ze eerst oprekt en daarna direct laat samentrekken, kunnen ze méér kracht leveren dan wanneer je meteen begint met samentrekken. Ze “herinneren” de rek, waardoor ze extra sterk reageren.
Een eerdere studie (Seiberl et al., 2015) toonde aan dat bij menselijke duimspieren remmende effecten na verkorting uitblijven wanneer de verkorting voorafgegaan wordt door rek: een bewijs voor blijvende krachtversterking door SSC.
3. Sarcomeren & titine
In elke spiervezel zit een eiwitje, titine, dat ook werkt als een mini-veertje. Dit helpt mee om kracht op te bouwen na een snelle rek. Het is dus niet alleen je pees, maar ook binnenin de spier zelf dat je energie terugwint. (Tomalka et al., 2024)
Wat zegt recent onderzoek naar de Stretch- Shortening Cycle ?
Een nieuw onderzoek van Rissmann, Raiteri en Hahn (2025) keek naar wat er precies in je spieren gebeurt tijdens de stretch-shortening cycle (SSC), en waarom je daardoor meer kracht kunt leveren.
Ze lieten mensen kuitoefeningen doen , waarbij ze eerst een snelle rek uitvoerden en daarna meteen kracht leverden – zoals bij een sprong.
Wat bleek?
- De spieren leverden 12% meer kracht als ze eerst werden opgerekt vóór de beweging, vergeleken met alleen maar samentrekken zonder rek.
- Ook als je de spier even laat rusten na de rek, blijft de kracht 7% hoger dan normaal.
- Belangrijk: ze vonden geen verandering in hersen- of zenuwactiviteit. Dus het effect komt niet doordat je zenuwstelsel actiever is, maar puur door wat er mechanisch in de spier zelf gebeurt.
Oftewel: je spieren werken efficiënter na een snelle rek, zonder dat je hersenen harder hoeven te werken. Het voordeel zit in de spier en pees zelf.
Waarom is die Stretch-Shortening Cycle interessant?
- Training & performance: bij plyometrische training (‘sprongen’) zet je deze mechanica optimaal in — ideaal voor prestaties bij springen, hardlopen en explosieve bewegingen.
- Revalidatie: begrijpen van mechanische voordelen kan helpen bij het ontwikkelen van effectieve revalidatieprogramma’s voor bijvoorbeeld achillespeesklachten.
- Biomechanisch inzicht: belangrijk voor trainers en bewegingswetenschappers die spieren en pezen in actie bestuderen.
Wat kun je doen met deze kennis?
- Trainingsopzet: gebruik gecontroleerde rek-verkortingsbewegingen (bijv. squat jumps) om pees‑spier‑mechanica te verbeteren.
- Specifieke inzet: denk aan explosieve sprongen, sprints, of oefeningen met weerstand die de rekfase benadrukken.
De stretch‑shortening cycle benut mechanische principes in je spier-pezenketen: een combinatie van elastische energie en blijvende krachtversterking na rek. Onderzoek bevestigt dat dit mechanisch, en niet neurologisch, werkt. Train slim, begrijp je eigen SSC-mechanica, en optimaliseer je prestaties op basis van wetenschap.
Heb je een vraag of opmerking over deze blog? Laat vooral een berichtje achter!