Pijn is iets wat iedereen kent, maar toch blijft het één van de meest ingewikkelde ervaringen om te begrijpen. Het is niet alleen een lichamelijk signaal, maar ook een emotionele en sociale ervaring die je hele leven kan beïnvloeden. Dat geldt zowel bij ziekte of blessure als bij sportprestaties, zoals het lopen van een marathon.
Wat is pijn eigenlijk?
De meest gebruikte definitie komt van de International Association for the Study of Pain (IASP). Zij beschrijven pijn als “een onaangename zintuiglijke en emotionele ervaring die samenhangt met, of lijkt op die welke geassocieerd is met daadwerkelijke of mogelijke weefselschade” (Raja et al., 2020).
Dat betekent dat pijn meer is dan alleen een signaal uit je lichaam. Het omvat ook emoties, gedachten en je sociale omgeving (Sluka & George, 2021), (Love-Jones, 2019).
De veelzijdige aard van pijn
Pijn is altijd subjectief: alleen degene die het voelt kan het echt beschrijven (Merskey, 1991). Dat maakt het lastig voor artsen en therapeuten. Twee mensen met dezelfde blessure kunnen totaal verschillend omgaan met pijn.
Onderzoekers leggen vaak uit dat pijn beïnvloed wordt door biologische, psychologische en sociale factoren. Dit staat bekend als het biopsychosociale model (Carlino et al., 2014), (Karos et al., 2018). Zo spelen genen, stemming, verwachtingen en zelfs cultuur een rol in hoe iemand pijn ervaart (Marchand, 2021), (Ehrhardt et al., 2020), (García-Rodríguez et al., 2023).
Hoe ontstaat pijn in de hersenen?
Een invloedrijk model is de neuromatrix-theorie. Volgens dit model wordt pijn niet alleen veroorzaakt door prikkels uit het lichaam, maar door een netwerk van hersengebieden dat signalen, emoties en ervaringen combineert (Melzack, 1999), (Tracey, 2022).
Daardoor kan pijn bestaan zonder directe weefselschade – en omgekeerd kan schade aanwezig zijn zonder dat iemand pijn voelt. Dit verklaart ook waarom pijn soms blijft bestaan, zelfs nadat een blessure genezen is (Ridder et al., 2021).
De rol van emoties en omgeving
Pijn wordt niet alleen beïnvloed door je lichaam en hersenen, maar ook door je omgeving. Sociale interacties, taal en culturele achtergrond bepalen mee hoe je pijn ervaart en uitdrukt (Carlino et al., 2014), (Karos et al., 2018).
Daarnaast speelt stigma een rol. Mensen met chronische pijn ervaren soms dat hun klachten niet serieus worden genomen, wat hun pijn en lijden kan verergeren (García-Rodríguez et al., 2023), (Goldberg, 2018).
Pijn tijdens een marathon
Niet alleen ziektes of blessures veroorzaken pijn: ook bij sport hoort het erbij. Vooral bij het lopen van een marathon is pijn een bekend verschijnsel.
Onderzoek laat zien dat 99,8% van de marathonlopers pijn ervaart tijdens de wedstrijd (O’Connor, 2021). Vaak zit die pijn in de bovenbenen, hamstrings en kuiten. Gemiddeld geven lopers hun pijn een score van 5,3 op een schaal van 0 tot 10 – een sterke pijn, maar meestal geen reden om te stoppen.
De pijn begint vaak rond de 25 kilometer, al verschilt dat per persoon. Ongeveer twee derde van de lopers ervaart matige tot zeer sterke pijn (score 3–7), terwijl een klein deel zelfs ernstige pijn boven de 7 ervaart. Slechts een enkeling loopt een marathon met nauwelijks pijn (O’Connor, 2021).
Is pijn een belemmering om te finishen?
- Pijn hoort erbij: Bijna alle lopers die de finish halen, voelen pijn tijdens de race (Teixeira et al., 2016).
- Tolerantie en motivatie zijn bepalend: Het gaat niet om een vast pijnniveau, maar om hoe iemand ermee omgaat (O’Connor, 2020).
- Geen verschil tussen mannen en vrouwen: Zowel intensiteit als het moment waarop pijn optreedt is gelijk (O’Connor, 2021).
- Training helpt, maar elimineert pijn niet: Ervaren lopers kunnen pijn vaak beter managen, maar ook zij rapporteren matige tot sterke pijn (Teixeira et al., 2016).
Pijn is niet altijd een blessure
Pijn is veel meer dan een simpel alarmsignaal van het lichaam. Het is een samenspel van lichamelijke, emotionele en sociale factoren. Dat geldt in het dagelijks leven, maar ook tijdens sport.
Tijdens een marathon is pijn bijna onvermijdelijk. Voor de meeste lopers hoort het bij de ervaring en vormt het geen echte barrière om de finish te halen. Het is belangrijk om te leren onderscheid maken tussen “normale” wedstrijdpijn en signalen van blessure, zodat je verantwoord blijft hardlopen.
