Carbonschoen, wel of niet doen?

petrakerkhove

8 maanden geleden

Vandaag verscheen er een nieuw onderzoek van Bas van Hooren, een toponderzoeker uit Nederland, gespecialiseerd in hardloopwetenschap. Dit keer richtte hij zich op de inmiddels beroemde carbonschoenen – de ‘super schoenen’ waarmee veel toppers lopen. Als voetentrainer, hardloopcoach en barefoot specialist krijg ik regelmatig de vraag van mijn lopers: “Moet ik die carbonschoen nu wel of niet doen?”

Wat is de carbonschoen?

Super hardloopschoenen worden gekenmerkt door een combinatie van dikke, veerkrachtige tussenzolen en een carbonfiber plaat. Dit concept werd mainstream vanaf 2016 met de Nike Vaporfly 4%, en sindsdien zijn vele top-tijden in marathons en middenlange afstanden gelopen dankzij de carbonschoenen.

Belangrijkste bevindingen uit het artikel

Het artikel (Van Hooren et al.,2025) vergelijkt recreatieve hardlopers met een super schoenmodel (Saucony Endorphin Speed 2) en een reguliere schoen (Saucony Cohesion 13). De studie toont aan dat lopers in de super schoen:

Hogere energie-efficiëntie hadden, bepaald door een verbeterde zuurstofopname (VO₂-verbetering).
De lopers vertoonden een grotere stijfheid in zowel verticale richting als in het hele been, wat erop wijst dat ze per stap efficiënter kracht kunnen overbrengen van de voet naar de grond en terug omhoog. Dit betekent dat er minder energie verloren gaat tijdens het contact met de grond, wat de loopbeweging economischer maakt(Paradisis et al., 2023)

Zelfs recreatieve lopers profiteren van het supershoe-effect, niet alleen elite-atleten.

Carbonschoen, wel of niet doen? www.lopenmeteenlach.nl

Waarom werkt het? Biomechanische Mechanismen

1. Energieteruggave via carbon plaat & schuim

Onderzoek wijst uit dat deze combinatie ongeveer 4 % verbetering in loopeconomie oplevert – effectief gericht op het minimaliseren van energieverlies bij het afzetten .
Het gebruik van een stijve carbonplaat beperkt de buiging in het MTP-gewricht (het metatarsofalangeale gewricht) en vermindert het negatieve vermogen (energieverlies) op dat punt, wat leidt tot een efficiëntere krachttransfer (Stefanyshyn & Nigg, 2000).
Onderzoek toont ook aan dat nieuwe schuimsoorten zoals PEBA of EVA met nanocomposieten effectief energie opslaan en teruggeven, met hoge reboundwaarden bij hardlopen (Chang et al., 2023).
De combinatie van foam en carbonplaat leidt tot optimalisatie van loopefficiëntie, waarbij de foam voor energieteruggave zorgt, en de plaat buiging beperkt en de krachtlijn verlengt (Ortega et al., 2021).

2. Individuele responsiviteit

In een studie met 21 mannelijke lopers bleek dat de ideale stijfheid van de zool (door de carbonplaat) sterk varieerde tussen personen. De metabole winst varieerde van 0% tot meer dan 5%, en deze verschillen konden niet worden verklaard door gemeten anatomische of biomechanische kenmerken, wat aangeeft dat de individuele respons erg complex is (McLeod et al., 2020). Voetlanding beïnvloedt respons op carbonplaat
Grote individuele variatie in prestatievoordeel. Een studie naar vrouwelijke langeafstandslopers vond dat sommige lopers wél, en anderen géén voordeel haalden uit carbon-schoenen. Opmerkelijk was dat sommige deelnemers de schoenen die hen fysiologisch het meeste hielpen, niet als favoriet aanvoelden, wat wijst op subjectieve en biomechanische mismatch (Freeman et al., 2024).
Mechanische en spatiotemporele verschillen voorspellen effect Atherton et al. (2024) toonden aan dat het voordeel van carbon schoenen sterk afhankelijk is van mechanische aanpassingen in het looppatroon, zoals metatarsale buiging en zweeffase. Zonder die aanpassingen trad er geen verbetering op in loopeconomie. Hieruit blijkt nogmaals hoe belangrijk de grote teen is bij hardlopen.

3. Veranderende spieractivatie & beweegpatronen

Bij stijvere midsoles (zoals carbonplaten), verandert de activatie van spieren zoals tibialis anterior en gastrocnemius: sommige spieren werken harder, andere minder. Deze veranderingen bieden mogelijke prestatievoordelen, maar kunnen ook andere spiergroepen extra belasten – zie verder bij anatomische effecten.

Wat vraagt de carbonschoen van je
voeten, kuiten, billen en hamstrings?

De introductie van super schoenen leidt tot subtiele shifts in beweging en spierbelasting:

Voetspieren
- De carbonplaat verandert hoe de voet buigt. Minder buiging betekent dat intrinsieke voetspieren (onder andere de korte voetzoolspieren) anders worden geactiveerd – mogelijk minder.
- In een studie naar verticale sprongen bleek dat het uitschakelen van de intrinsieke voetspieren leidde tot minder stijfheid in het MTP-gewricht, verminderde krachtoverdracht en een lagere “gear ratio” van de enkel. Dit ondersteunt het idee dat minder buiging (zoals bij carbon schoenen) leidt tot minder noodzaak voor spieractivatie van de kleine voetspieren (Smith et al., 2021).
Verminderde spieractivatie ondanks biomechanische verandering. Bij gebruik van minimalist/minder demping, nemen voet- en beenspieren juist toe in omvang. Andersom kunnen super schoenen soms spiersubstraten ontlasten.(Cheung et al. 2016)
Kuiten (triceps surae / gastrocnemius–soleus complex)
- Stijvere tussenzolen en carbonplaten kan de rol van kuiten veranderen. Ze hoeven minder energie te absorberen maar actief te drijven.
- Verlaagde vermoeidheid tijdens afwikkeling kan leiden tot hogere stride-efficiëntie, maar vraagt adaptatie.
Bil- en hamstrings
- De combinatie van schuim & plaat verhoogt beenstijfheid. Daarom werken heupstrekkers (gluteus maximus) en hamstrings harder bij het afzetten om die stijfheid te ondersteunen. Gevolg: lopers kunnen een gevoel krijgen van meer power / “push”, maar moeten wel wennen aan verhoogde belasting in deze spieren.